Szczególnie dokuczliwe dla mieszkańców Kielc były zimowe miesiące w czasie I wojny światowej. Po wyjściu Rosjan z miasta swoje własne porządki wprowadzały okupacyjne wojska niemieckie i austro-węgierskie. Już początek grudnia 1915 r. był zapowiedzią ciężkich dni. Władze wprowadziły oszczędność prądu: oświetlanie okien wystawowych i urządzeń reklamowych było wzbronione. Ograniczano oświetlenie w restauracjach, kawiarniach, herbaciarniach, sklepach hotelach. W mieszkaniach prywatnych ogólna liczba tzw. „świec” nie mogła przekraczać 50 (czyli dwie żarówki po 25 watów), bez względu na liczbę pokoi.
Jesienią w trafikach zaopatrywano ludność w karty naftowe. Po ich odbiór mogli się zgłaszać tylko właściciele, względnie zarządcy domów nie posiadających elektrycznego oświetlenia. Każdy właściciel mieszkania otrzymywał od właściciela domu jedną kartę naftową oznaczona literą „M”. Sublokator zajmujący osobny pokój mógł dostać kartę dodatkową „W”. Każdy właściciel domu mającego cztery lub więcej mieszkań oprócz karty „M” miał otrzymać dodatkową „W” do oświetlenia bramy i klatek schodowych. Miasto było podzielone na XI okręgów naftowych, te z kolei na 19 rejonów.
Obostrzenia dotyczyły także używania świec do oświetlania mieszkań. Zapasy świec należało zgłaszać, mieszkańcy otrzymywali karty „na pobór świec”. Nie trzeba było zgłaszać władzom zapasów świec kościelnych, świec do celów rytualnych, świec woskowych i luksusowych, które nie służyły do oświetlania mieszkań.
Braki opału miejscowa ludność rekompensowała pozyskiwaniem drewna z miejskiego ogrodu. W zimie 1914/15 całkowicie pozbawiono go ogrodzenia, zniszczono drzewa i krzewy. Dwunastego maja 1915 r. mieszkańcy miasta sami zadbali o zaopatrzenie w drewno na opał. Jak wspominał Tadeusz Włoszek – kustosz Muzeum Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego – „zdziczałe pospólstwo rzuciło się na jeden z dwu domów stacyjnych, drewnianych, z chciwością burzyło, rozrywało i unosiło belki. Widok tej chciwości i grabieży sprawiał przykre nad wyraz wrażenie. P. Dobrzyński, adwokat, z którym byliśmy świadkami tej sceny, zrobił uwagę, że pozwolenie dzikiemu tłumowi na coś podobnego, może go zaprawić do rabunku cudzej własności. Działo się to o godzinie 5 po południu. Uwaga szanownego adwokata sprawdziła się po chwili, bo pomiędzy godziną 6 a 8 ta sama dzicz rzuciła się na składy żywności Towarzystwa Rolniczego i rozgrabiła je. Trzeba dodać, że po wyjściu Rosjan z miasta, żadnej straży miejskiej nie było”.
Zimowe miesiące oznaczały również braki zaopatrzenia w podstawowe środki żywności. Z inicjatywy Mieczysława Jagniątkowskiego przemysłowca i wiceprezesa Towarzystwa Wzajemnej Pomocy Rzemieślników i Kupców powstała pierwsza tania kuchnia przy ulicy Pocztowej. Tanie kuchnie dla biednych, otwarto także w domu przemysłowca Henryka Nowaka przy ul. Kolejowej i w budynku Straży Ogniowej przy ul. Leonarda, ponadto herbaciarnię w Rynku w domu Saskich. Wydawano tam obiady dla najuboższych, zupy z mięsem i chlebem w cenie 5 kopiejek, w herbaciarni porcje herbaty z chlebem za 2 kopiejki lub za darmo. Od grudnia 1914 do stycznia 1915 trzy kuchnie wydawały ok. 700 porcji dziennie. Komitet Ratunkowy miasta Kielc powołany we wrześniu 1914 r. z inicjatywy biskupa Augustyna Łosińskiego zorganizował dożywianie dla dzieci, wydając w półroczu, do czerwca 1915 r. prawie 70000 porcji w 5 ochronkach. W trzech nowych ochronkach „...znalazło opiekę i wychowanie pod kierunkiem wykwalifikowanych freblanek, tudzież pożywienie (śniadania i obiady) – 350 dzieci, razem przeto przygarnięto pod opiekę Komitetu około 750 dzieci ubogich w wieku od 5 do 11 lat”.
W kuchni przy ul. Tadeusza nr 8 wydawano w 1916 r. gotową strawę, np. zupę jarzynową z okrasą i chlebem, lub surowe produkty w naturze za 1 kopiejkę dla osób z rodzin zakwalifikowanych przez opiekunów dzielnicowych. W 1916 r. z kuchni Komitetu Ratunkowego wydano 35270 porcji obiadowych, z magazynów 17389 porcji produktów spożywczych. Wydawaniem cukru i mąki dla ludności Kielc zajmował się w 1917 r. Wydział Aprowizacyjny Magistratu, w którym przydzielano karty żywnościowe. W 1917 r. Wydział otrzymał 133 wagony zboża, 58 wagonów maki i 2 wagony roślin strączkowych.
Czym się odżywiano w biedniejszych kieleckich domach? W okresie najgorszym na przełomie roku, spożywano głównie potrawy przyrządzane z zapasów zgromadzonych latem i z przydziałów z Magistratu. Dominowały potrawy mączne, kasze – jaglana, jęczmienna, tatarczana, pęczak, śledzie solone, ziemniaki, kapuśniak, barszcz, placuszki z mąki pszennej i wody, kluski na mleku, kapusta z grochem. Zaspokajano także potrzeby żywnościowe stosując produkty zastępcze, w tym. m.in. herbatę z jabłecznych obierzyn i np. piernik z marchwi. Na przełomie 1914 i 1915 r. rozdano ubogim prawie 12 tysięcy sztuk ciepłej odzieży i obuwia. W składnicy wydawnictw Naczelnego Komitetu Narodowego przy ulicy Wesołej 22 zbierano ubrania dla dzieci, buty, czapki, ciepłe okrycia i bieliznę.
To były naprawdę ciężkie czasy dla mieszkańców naszego miasta.
Opracował Jan Główka TPK