Tuż po Kongresie Wiedeńskim, na którym zdecydowano o utworzeniu Królestwa Polskiego, w Kielcach 20 lutego 1816 r. rozpoczęła działalność Akademia Górnicza, pierwsza na ziemiach polskich wyższa uczelnia techniczna. Inicjatorem jej powstania był Stanisław Staszic, członek Rady Stanu Królestwa Polskiego, któremu stolica regionu zawdzięcza rozwój, a nowe osady i osiedla fabryczne rozsiane po całym terenie Kielecczyzny na wiele lat utrwaliły swoją pozycję w krajobrazie gospodarczym Zagłębia Staropolskiego.
Uczelnia działająca w kieleckim pałacu biskupów krakowskich w latach 1816-1827, miała być „kuźnią kadr” dla przemysłu Królestwa Polskiego i ośrodkiem naukowym prowadzącym badania nad eksploatacją złóż. Program nauczania obejmował m.in. rozbudowany szereg zagadnień z zakresu geologii ogólnej, geologii Polski, geografii mineralogicznej Królestwa Polskiego, jak również zajęcia praktyczne i naukowe wyprawy geologiczne.
Szkołę kielecką wzorowano na istniejących już od połowy XVIII w. europejskich akademiach górniczych: w Brunszwiku, Bańskiej Szczawnicy (Schemnitz), Szkole Górniczej w Petersburgu, Szkole Górniczej w Clauzenthal (Clausthal, Dolna Saksonia) i paryskiej „Ecole des Mines” i oczywiście Akademii Górniczej we Freibergu w Saksonii.
Profesorowie kieleckiej politechniki, Carl Heinrich Kaden, Friedrich Krumpel, Friedrich Lempe, Georg Gottlieb Pusch (słynny geolog), Johann Ueberscher, Johann Erenhold Ulmann (dyrektor Akademii), przybyli do miasta z Freibergu w grupie kilkudziesięciu swoich rodaków, aby wspomagać organizację przemysłu i szkolnictwa technicznego i wprowadzić niemiecką organizację nauczania. Wystarczy wymienić nazwy kilku przedmiotów: chemia ogólna – „allgemeine Chemie”, hutnictwo – „Hüttenkunde”, górnictwo – „Bergbaukunst”, maszynoznawstwo górnicze – „Bergmaschinenlehre”, prawo górnicze – „Bergrecht”, probiernictwo – „Probierkunst”. Zajęcia w szkole, prowadzono w języku niemieckim i polskim, niektóre z podręczników dotyczących matematyki, maszyn górniczych lub budownictwa górniczego, zredagowane częściowo w języku niemieckim, zawierały polskie komentarze: np. „Lehrbuch der reinen elementaren Mathematik”, „Bergmaschinenlehre”, „Bergbaukunst”. W Akademii wykładali także Polacy wykształceni m.in. we Freibergu: Józef Tomaszewski, Marceli Królikiewicz, Andrzej Spleszyński czy Andrzej Kossowicz.
Istotne z punktu widzenia rozwoju przemysłu metalowego w Zagłębiu Staropolskim było łączenie w kieleckiej uczelni teorii z praktyką. W tym samym przecież okresie w pobliskim Białogonie funkcjonowała Huta Aleksandra, w której studenci weryfikowali swoją wiedzę. Ponadto w kieleckiej siedzibie Akademii – na parterze północnego skrzydła kieleckiego pałacu – zorganizowano laboratorium probiercze prowadzone przez wspomnianego już C.H. Kadena, mianowanego także generalnym probierzem i zawiadowcą huty w Białogonie. Ćwiczenia praktyczne w laboratorium miały na celu badanie gatunków rud połączone z ich analizą chemiczną.
Ślady działalności kieleckich Sasów, to m.in. pomniki na cmentarzu Starym w Kielcach, dawny kościół ewangelicki i dom pastora przy ulicy Sienkiewicza, patroni ulic, rodzinne związki z Kielczanami, a przede wszystkim tradycje przemysłowe stolicy regionu i Zagłębia Staropolskiego.
Opracował Jan Główka TPK